LATA 1990s DZIKI ZACHÓD W POLSCE

Solidarity movement poster with John Wayne as a cowboy

DZIKI ZACHÓD NA DZIKIM WSCHODZIE?

Porozumienie Okrągłego Stołu miało miejsce 5 kwietnia 1989 r. Dziś uważa się tę datę za ostatni dzień komunizmu w Polsce, jak się później okazało tylko teoretycznie, ale o tym dowiedzieliśmy się wiele, wiele lat później. Grupa facetów w garniturach spotkała się przy okrągłym stole, zawarli między sobą jakieś umowy i nazwali ten moment – końcem ery komunizmu. Przy stole siedziało czterystu pięćdziesięciu dwóch polityków. Okrągły kształt stołu reprezentował całość, wieczność i ponadczasowość.

Obrady okrągłego stołu 1989, Warszawa, Poland
Obrady okrągłego stołu 1989, Warszawa, Polska

Co się kręci, kręci się, kręci się
Wraca z powrotem…
(Justin Timberlake)

POST KOMUNA

Podobnie jak po każdej innej rewolucji, ludzie tutaj również naiwnie wierzyli w zmianę na lepsze. Lech Wałęsa sprzedawał hasło; Polska drugą Japonią (wówczas najszybciej rozwijająca się gospodarką na świecie). Nigdy do tego jednak nie doszło. Mimo nadziei, ambicji bogactwa i dobrobytu dla zwykłych polskich obywateli, życie stawało się coraz trudniejsze. Sytuacja bardzo przypominała historię z powieści George Orwella Folwark zwierzęcy. Bezrobocie rosło , zamykano fabryki, polskie firmy sprzedawano zagranicznym inwestorom. Nie było miesiąca bez protestów ulicznych na terenie całego kraju. Ludzie wspominali z nostalgią czasy komunizmu, mówiąc; za komuny, było lepiej … przynajmniej tak się wydawało. Codzienność stawała się coraz trudniejsza.

Strajkujący rolnicy, Polska lata 1990s
Strajk rolników polskich, Polska, 1990

Ani jeden żywy promień
nie zdołał przebić powodzi chmur,
gnanych przez wichry.
Rozdzióbią nas kruki, wrony – Stefan Żeromski

Do końca roku 1991 wojska sowieckie opuściły Polskę na dobre. W tym samym czasie drobni handlowcy za wschodniej granicy przybywali do polskich miast, wypełniając uliczne stragany towarami prosto ze wschodu. Sprzedali wszystko, od złota po narzędzia kuchenne, zegarki, futra, zabawki, a nawet żywe niedźwiedzie … różnorodność asortymentów nie miała granic. Wschodnie towary przewożone były pociągiem przez ich właścicieli w ogromnych walizkach.

sowieckie militarne nakrycie głowy

Kolorowe odbiorniki telewizyjne stawały się wówczas bardzo popularne. Ponieważ nie było dostępu do dobrych firmowych marek elektronicznych, większość polskich domów posiadała odbiorniki rosyjskiej marki Rubin. Telewizory te niestety miały skłonność wybuchania po nadmiernym nagrzaniu się. Ich popularność szybko zastąpiono odbiornikami lepszej jakości.

Ludzie wtedy potrafili uwierzyć niemal we wszystko. Popularnym i groteskowym programem telewizyjnym, niewątpliwie była transmisja z rosyjskim uzdrowicielem Anatolijem Kaszpirowskim. Człowiek ten, podobno miał moc uzdrawiania ludzi poprzez ekran telewizora. Jego powolny, nużący i żmudny głos usypiał, zwłaszcza starszych widzów. Usypianie wychodziło mu wyśmienicie. Adin, dwa, tri … i widz chrapie.

Anatolij Kaszpirowski
Anatolij Kaszpirowski, uzdrowieciel

PRZEMYSŁ SAMOCHODOWY

Włoska marka tanich samochodów Fiat szybko pojawiła się na rynku. Wielki exodus młodych polskich przedsiębiorców spragnionych lepszych, większych i silniejszych silników samochodowych, wystartował na zachód Europy.

Włoski samochód Fiat 1990-2000

Jednym z przyjemnych wspomnień, jest letni festiwal muzyczny-Jarocin. Było to najmniej komercyjne wydarzenie muzyczne tamtych czasów. Miasto Jarocin leży niedaleko mojego rodzinnego miasta. Wtedy nikt nie sprzedawał  popularnych gadżetów festiwalowych: Byłem tam, zrobiłem to, dostałem koszulkę.

przyczepa zrobiona z samochodu trabant
Inwencje lat 1990s

Lata dziewięćdziesiąte w Polsce były początkiem nazwijmy to kapitalizmu, ale wtedy jeszcze w jego bardzo prymitywnej wersji.

Wszystkie zdjęcia podlinkowane są do oryginalnych źródeł.

Autor: Aleksandra Walkowska

POLSKIE ZABAWKI LATA 1970s

CO WYDARZYŁO SIĘ W LATACH 1970s?

Mój brat się urodził. Pamiętam, jak szłam z ojcem do domu przez łąkę, aby powitać mojego nowo przybyłego brata. To pierwszy obraz, który mam w kolekcji wspomnień. Ludzie mówią, że nie powinnam tego pamiętać, bo byłam zbyt mała. Dlaczego nie powinnam?

Drewniany zegar z lat 1970s


Textbookers baner

JAKA WTEDY BYŁA POLSKA?

To były pierwsze dni Solidarności, z protestami i strzelaniną do strajkujących w Gdańsku i w Katowicach na północy, jak i na południu Polski. Moi rodzice mogli tylko potajemnie otrzymywać raporty i informacje z Radio Free Europe nadawanego z Ameryki. Nie było mowy aby mówiły o tym główne wiadomości, tego typu informacje były szczelnie strzeżone. Pełna kontrola ze strony Związku Radzieckiego. A potem polski Papież odwiedził Polskę ten, który dał ludziom odwagę i wsparcie. Po jego wizycie rozpoczęła się rewolucja, a próba zamachu na papieża nastąpiła kilka lat później.

Iza radioodbiornik, lata 1970s

Dopiero niedawno dowiedziałam się, jak przerażony był cały Blok Wschodni po jego konklawie. Podobno Polska była wtedy pełna szpiegów. Jack Strong to bardzo dobry film amerykańskiej produkcji mówiący o tamtych czasach w Polsce. Opócz doskonale opowiedzianej historii są tam świetne sceny pościgów samochodowych.

JAKA DLA MNIE BYŁA TAMTA POLSKA?

Podwórko moich dziadków na wsi … Z perspektywy małego dziecka to było moje terytorium, w którym mogłam się bawić i czuć bezpiecznie. Te obrazy w mojej głowie są jak pocztówki, fotografie, krótkie filmy wideo; ocean wspomnień. Groźne zimy, malowane mrozem wzory na oknach, biżuteria mojej babci i czarownica wychodząca z szafy.

Jakie są Twoje wspomnienia?

Trzepak
Trzepak, centrum zabawy, Warszawa lata 1970s
Zabawy na trzepaku, gdzieś w Polsce, lata 1970s

Naturalnym wydaje się zilustrowanie tego postu przykładami zabawek z tamtych czasów. Oczywiście, jak każde dziecko lub większość z nich, ja też miałam pluszowego misia, konia na biegunach i lalkę łysą od nadmiernego czesania. Wieczorami oglądaliśmy 10 minutowe bajki wyprodukowane w Polsce. Sylwester był dniem, kiedy nadawano bajki Walta Disneya. To dopiero była uczta!

Mając tak mało czy myślę, że coś nam umknęło? Ani przez chwilę!

Konik na biegunach, 1970s

Reksio był w telewizji o 19.00 i trwał 10 minut, byliśmy przyklejeni do ekranu.

 

Bolek i Lolek, dwaj bracia i ich przygody.

SŁYNNE POLSKIE MISIE

Pierwotnie Miś Colargol jest francuski, ale został dobrze przyjęty w Polsce.

Colargol Bear
Miś Colargol, reżyseria Taduesz Wilkosz, 1974
Miś Uszatek, reżyseria Janusz Galwicz, 1975
Popularne misie w latach 1970s

SAMOCHODY ZABAWKI

Inspiracja zabawkami – Polonez. Był to polski samochód produkowany przez FSO w latach 1978-2002

NIE MA TO JAK W DOMU

Miniaturkowy zestaw mebelków lata 1970s

Miniaturowe meble z lat 70, które bardzo przypominają styl IKEA. Ja też je miałam. Gdybym tylko wiedział, że dzisiaj jest to przedmiot kolekcjonerski.

Autor: Aleksandra Walkowska

A. Walkowska

POLSKA MODA 1960s

JAKA BYŁA POLSKA W LATACH 1960s?

Moje refleksje na temat lat sześćdziesiątych w Polsce są oparte na czarno-białych filmach, takich jak Nóż w wodzie Romana Polańskiego czy Pociąg Jerzego Kawalerowicza. Pokolenie, które urodziło się w czasie wojny w latach sześćdziesiątych miało po dwadzieścia parę lat. Dla tych młodych ludzi, na których powoli goiły się wojenne ranny, naturalnym było dążenie ku nowemu i skupianie się na przyszłości, jaka chcieli dla siebie stworzyć.

Nóż w wodzie, Roman Polański, 1962
Nóż w wodzie, Roman Polański, 1962
Pociąg, Jerzy Kawalerowicz, 1959
Pociąg, Jerzy Kawalerowicz, 1959

Wraz z nowym polskim przywódcą komunistycznym Władysławem Gomułką i jego wizją socjalistycznej Polski nastąpiła ekspansja blokowisk zbudowanych z taniego materiału. Każdego roku tysiące z nich udostępniano dla ludu. Mieszkania były małe, z tego powodu pokoje stały się wielofunkcyjne. Jadalnie w ciągu dnia służyły, jako sypialnie w nocy. W każdym mieszkaniu znajdowały się wielofunkcyjne meble, jak słynna meblościanka. Nie było wyjątkowości, ten sam styl, te same meble, co najwyżej inny kolor. Większość mieszkań wyglądała tak samo.

Meblościanka, Komunistyczna Polska
Meblościanka w komunistycznej Polsce

PLAN PIĘCIOLETNI

Wzrost gospodarczy i przemysłowy planowano na okres pięciu lat włączając w to infrastrukturę i masową produkcję. Oznaczało to, że konsument musiał czekać pięć lat na zakup towaru. Nie używano wtedy słowa moda, lecz Konfekcja Damska i była ona prowadzona przez Ministerstwo Przemysłu Lekkiego, które było kontrolowane przez Komisję Planowania Mody. Urzędników nie interesowały projekty ubrań, często zasypiali oni podczas ich prezentacji w zakładach odzieżowych. Marki modowe, tak jak znamy je dzisiaj, nie istniały. Departament Przemysłu Odzieżowego dostarczał tylko 10% zapotrzebowania rynku. W rzeczywistości oznaczało to, że w sklepach nie było nic, od czasu do czasu rzucono tajemniczy towar, a to powodowało ogromny popyt i długie, agresywne kolejki. Sprzedawcy byli przerażeni konfrontacją z chciwymi klientami.

Komunistyczna Polska, Brak towaru w sklepie
Komunistyczna Polska i brak towaru w sklepie
Ludzie ustawiali się w kolejkach nie wiedząc za czym

Polskie ulice były szare, ludzie wyglądali jakby mieli na sobie robocze mundury. Nijakość i brak wyboru spowodowała potrzebę indywidualności. Polki przerabiały ubrania ze starych ciuchów. Potrafiły zrobić spódnicę ze starych spodni po dziadku, letnie buty z tenisówek, bluzki z bawełnianych pieluch dla niemowląt. Pomimo tych przeszkód mówi się, że polskie kobiety były bardzo dobrze ubrane w tamtych czasach, a ulice stały się dzięki ich kreatywności kolorowe. Ograniczenia urochomiły wyobraznię, modny ubiór stał się czymś pożądanym i innowacyjnym.

Dżinsy symbolizowały wolność i zachodni styl życia, ale tylko szczęśliwcy mogli sobie na nie pozwolić. Noszenie dżinsów było wyrazem niezgody z panującym systemem. Władze goliły długowłosych, w ten sposób tępiono niemoralny wpływ zachodnie kultury.

BARBARA HOFF

Barbara Hoff jest polską dziennikarką modową i projektantką kostiumów. Podczas komunizmu stała się najpopularniejszą projektantką mody i jedyną, której udało się stworzyć, wtedy własną rozpoznawalną linię wychodzącą poza centralne planowanie.

Projekt Barbary Hoff
Projekt Barbary Hoff

Miałam takie uczucie, że coś zmieniam w Polsce. Uważałam, że moda trochę otworzy ludziom głowy, bo pod wpływem socjalistycznej doktryny zaczynały się ludziom umysły zatrzaskiwać. Wydawało mi się, że jak społeczeństwo będzie wiedzieć o modzie, to odmieni się mentalnie w jakiś sposób. Moda to był mój pomysł na zmianę Polski. Miałam zawsze takie poczucie, że inteligent ma pewien obowiązek, aby zrobić coś dla swojego kraju. To jest jego odpowiedzialność. Ja oparłam moją walkę z socjalizmem na modzie. Mogłam wymyślić coś innego, padło akurat na to. Jak się to teraz mówi, wydaje się nierzeczywiste, śmieszne, nawet pompatyczne, ale tak było! – Barbara Hoff (źródło)

Wszystkie zdjęcia podlinkowane są do orginalnego źródła.

Autor: Aleksandra Walkowska

A. Walkowska